De waarde en waarheid van cijfers

Bij onderzoek, ook bij organisatieonderzoek, wordt een groot belang gehecht aan cijfers. Medewerkertevredenheid, ziekteverzuim, klanttevredenheid, omzet, solvabiliteit, enz. worden bijvoorkeur uitgedrukt in een cijfer. Op alle mogelijke gebieden wordt er naar cijfers gevraagd. Men wil cijfers en statistieken zien om een besluit te kunnen nemen. Op cijfers alleen wil ik mij niet blindstaren. Bij cijfers en statistieken gaat het om kwantiteit. Om het ‘tellen’ van gelijkwaardige feiten. Het is weliswaar belangrijke achtergrondinformatie, maar belangrijker vind ik het verhaal achter de cijfers.

Bij het verhaal achter de cijfers en statistieken gaat het om het ‘weten’ wat er geteld wordt en ‘begrijpen’ wat de uitkomst zegt. Dan gaat het over de kwaliteit. Dit vraagt om verder kijken en dieper onderzoeken. Aandacht voor specifieke situaties, omstandigheden, invloeden en belangen. Ogenschijnlijk gelijke situaties zijn vaak niet met elkaar te vergelijken. Motieven, zingeving, relaties zijn niet in eenduidige cijfers te vangen. Aandacht voor de kwalitatieve nuances en bijzonderheden tegen de achtergrond van kwantitatieve generalisaties staat garant voor gedegen besluiten.

Organisatieonderzoek kan in mijn ogen niet volstaan met kwantitatief onderzoek. Verdieping moet plaats vinden met een kwalitatief onderzoek. De combinatie is voorwaarde voor een volledig beeld. Een (digitale) enquête moet dus gepaard gaan met interviews met diepgang. De resultaten van de enquête en interviews moeten ook matchen met bevindingen uit andere bronnen zoals documentonderzoek en productiecijfers. Moeten ook matchen met de verhalen bij de koffieautomaat. Is het beeld eenduidig, dan zal het beeld waarschijnlijk de waarheid/werkelijkheid benaderen. In deze context hebben cijfers waarde.

Hans Luiten